0
Shares
नयाँ स्थायी बसोबास नीतिले सबैलाई एउटै असर गर्दैन। कसैले तीन वर्षमै आवेदन दिन पाउनेछन्, कसैले पाँच वर्षमै अवसर पाउनेछन् भने अधिकांशले १० वर्ष कुर्नुपर्नेछ। केयर क्षेत्रमा काम गर्ने नेपालीका लागि पनि छुट र सर्त दुवै छन्।
बेलायत आउँदा धेरै आप्रवासीको मनमा एउटा सपना हुन्छ—पाँच वर्ष मेहनत गर्ने, राम्रो कमाइ गर्ने, परिवारको भविष्य सुरक्षित बनाउने र त्यसपछि स्थायी बसोबासको अनुमति लिने।
तर अब यो योजना सबैका लागि पहिले जस्तो सहज रहने छैन।
बेलायत सरकारले २ नोभेम्बर २०२६ मा घोषणा गरेको नयाँ स्थायी बसोबास नीतिले यही पाँच वर्षे अपेक्षालाई परिवर्तन गर्दैछ। अब बेलायतमा कति वर्ष बसियो भन्ने कुरा मात्र पर्याप्त नहुने भएको छ। व्यक्तिको आम्दानी, कामको प्रकृति, राष्ट्रिय बीमामा योगदान, अंग्रेजी भाषा र कानुनी आचरण पनि महत्त्वपूर्ण हुनेछन्।
सरकारले यो व्यवस्थालाई ‘अर्न्ड सेटलमेन्ट’ अर्थात् योगदान गरेर प्राप्त गरिने स्थायी बसोबास भनेको छ।
यसको अर्थ सबै आप्रवासीले १० वर्ष कुर्नुपर्ने हो त? होइन। कसले कति वर्ष कुर्नुपर्छ भन्ने कुरा बुझ्न नयाँ व्यवस्थाका फरक–फरक प्रावधान हेर्नुपर्छ।
नयाँ नीतिमा स्थायी बसोबासका लागि सामान्य अवधि पाँच वर्षबाट बढाएर १० वर्ष बनाइएको छ। तर आम्दानी र पेशाका आधारमा केही समूहले छोटो अवधिमै आवेदन दिन पाउनेछन्।
| आप्रवासीको अवस्था | स्थायी बसोबासको अवधि |
|---|---|
| सामान्य कामदार तथा अधिकांश आप्रवासी | १० वर्ष |
| वार्षिक £५०,२७१ भन्दा बढी आम्दानी गर्ने | ५ वर्ष |
| योग्य चिकित्सक, नर्स तथा शिक्षक | ५ वर्ष |
| वार्षिक £१,२५,००० भन्दा बढी आम्दानी गर्ने उच्च करदाता | ३ वर्ष |
| तोकिएका उच्च प्रतिभा योजनामा आएका व्यक्ति | ३ वर्ष |
सरकारको नीति स्पष्ट छ—जसले बेलायतको अर्थतन्त्र र सार्वजनिक सेवामा बढी योगदान गर्छ, उसले तुलनात्मक रूपमा छिटो स्थायी बसोबासको अवसर पाउन सक्छ। अन्य अधिकांशका लागि भने १० वर्षको बाटो हुनेछ।
यसले बेलायतमा कम आम्दानीमा काम गर्ने हजारौँ आप्रवासीलाई लामो समय अस्थायी भिसामै रहनुपर्ने अवस्था सिर्जना गर्न सक्छ।
यो नयाँ नीतिमा नेपाली समुदायले सबैभन्दा बढी चासो राख्नुपर्ने विषय यही हो।
बेलायतका केयर होम, होम केयर र सामाजिक हेरचाह क्षेत्रमा नेपाली कामदारको उपस्थिति उल्लेख्य छ। धेरैले यही क्षेत्रमा काम गरेर पाँच वर्षपछि स्थायी बसोबास पाउने योजना बनाएका छन्।
सुरुमा केयर कामदारलाई १५ वर्ष कुर्नुपर्ने प्रस्तावले ठूलो चिन्ता सिर्जना गरेको थियो। तर अन्तिम घोषणामा सरकारले योग्य केयर कामदारका लागि पाँच वर्षे बाटो कायम राखेको छ।
त्यसका लागि केही सर्त छन्।
कामदार मे २०२५ मा अध्यागमन श्वेतपत्र सार्वजनिक हुनुअघि सम्बन्धित केयर मार्गमा आएको वा प्रवेश गरेको हुनुपर्छ।
आफ्नो भिसाको सर्तअनुसार सामाजिक हेरचाह क्षेत्रमा काम गरेको हुनुपर्छ।
वार्षिक कम्तीमा २५ हजार पाउन्ड आम्दानी गरेको हुनुपर्छ।
यी सर्त पूरा गर्ने कामदारले पुरानै पाँच वर्षे मार्गबाट स्थायी बसोबासका लागि आवेदन दिन सक्नेछन्। तर सबै केयर कामदार यो छुटमा पर्दैनन्।
सरकारका अनुसार सन् २०२२ देखि २०२५ बीच केयर क्षेत्रमा आएका वा अर्को भिसाबाट यस क्षेत्रमा प्रवेश गरेका कामदारमध्ये करिब एक चौथाइले आफ्नो भिसाको सर्त पूरा गरेका छैनन्।
यस्ता कामदारलाई सरकारले अर्को पाँच वर्षको केयर भिसाका लागि आवेदन दिने अवसर दिने जनाएको छ। उनीहरूलाई पुरानो रोजगारदातासँग बाँधिएर बस्नुपर्ने छैन। वैध प्रायोजक रोजगारदाता खोजेर नयाँ काम सुरु गर्न सक्ने व्यवस्था गरिनेछ।
यसको अर्थ केयर कामदारले अब आफ्नो काम, तलब र भिसाको विवरण अझै ध्यानपूर्वक राख्नुपर्नेछ। केवल केयर क्षेत्रमा काम गरेको आधारमा पाँच वर्षे छुट पाइन्छ भन्ने बुझ्नु हुँदैन।
यो प्रश्न अहिले धेरै नेपाली परिवारका लागि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण छ।
मानौँ, कोही व्यक्ति सन् २०२२ मा कामदार भिसामा बेलायत आएको छ। उसले पाँच वर्ष काम गरेर सन् २०२७ मा स्थायी बसोबासका लागि आवेदन दिने योजना बनाएको छ।
के उसले पुरानै पाँच वर्षे नियमअनुसार आवेदन दिन पाउँछ?
जवाफ उसको भिसा र संक्रमणकालीन छुटमा निर्भर हुनेछ।
सरकारले स्थायी बसोबाससम्बन्धी नियम सामान्यतः व्यक्ति बेलायत आएको दिनको सट्टा आवेदनमाथि निर्णय हुने समयमा लागू हुने बताएको छ। त्यसैले पाँच वर्ष पूरा हुँदैमा पुरानै नियम सुरक्षित हुन्छ भन्ने छैन।
तर सरकारले मे २०२५ को अध्यागमन श्वेतपत्र सार्वजनिक हुनुअघि बेलायत आएका केही विशेष समूहलाई संक्रमणकालीन व्यवस्था दिने घोषणा गरेको छ। योग्य केयर कामदार र सरकारले पहिचान गर्ने केही स्वास्थ्य तथा शिक्षा क्षेत्रका सार्वजनिक सेवाका कर्मचारी यसमा पर्न सक्छन्।
त्यसैले बेलायत आएको वर्ष मात्रै हेरेर आफ्नो स्थायी बसोबासको अवधि निर्धारण नगर्नुहोस्। आफ्नो भिसा कुन समूहमा पर्छ भन्ने कुरा हेर्नु महत्त्वपूर्ण छ।
नयाँ व्यवस्थामा स्थायी बसोबासको आवेदन दिन चाहने व्यक्तिले केही आधारभूत सर्त पूरा गर्नुपर्नेछ।
आवेदकको आपराधिक अभिलेख सफा हुनुपर्ने, उच्चस्तरको अंग्रेजी भाषा दक्षता हुनुपर्ने, सरकारलाई तिर्न बाँकी ऋण नहुनुपर्ने र कम्तीमा तीन वर्ष राष्ट्रिय बीमा योगदान गरेको अभिलेख हुनुपर्नेछ।
अर्कोतर्फ, सरकारी सुविधा अर्थात् बेनिफिट लिएका व्यक्तिले आवेदन दिनुअघि लगातार पाँच वर्षसम्म सरकारी सुविधामा निर्भर नभएको देखाउनुपर्ने व्यवस्था गरिएको छ।
यसले कम आम्दानीमा काम गर्ने, बेरोजगारीको समस्या भोगेका वा सरकारी सहयोग लिनुपरेका परिवारलाई थप चुनौती दिन सक्छ।
यहाँ एउटा कुरा बुझ्न आवश्यक छ—बेनिफिट लिनु र अध्यागमन नियम उल्लङ्घन गर्नु एउटै कुरा होइन। आफ्नो व्यक्तिगत अवस्था नबुझी कुनै सरकारी सुविधा लिन डराउनु वा आवश्यक अधिकार त्याग्नु उचित हुँदैन। त्यसबारे योग्य सल्लाह लिनुपर्छ।
नेपाली समुदायमा धेरै मानिस श्रीमान् वा श्रीमतीसँगै आश्रित भिसामा बेलायत आएका छन्। उनीहरूका लागि अर्को ठूलो प्रश्न छ—मुख्य आवेदकले पाँच वर्षमै स्थायी बसोबास पाउँदा परिवारका सदस्यले पनि त्यही समयमा पाउँछन् कि पाउँदैनन्?
नयाँ घोषणाले सबै प्रकारका आश्रित परिवारका लागि एउटै स्पष्ट उत्तर दिएको छैन। त्यसैले मुख्य आवेदकको योग्यता पूरा भएको आधारमा श्रीमान्, श्रीमती वा छोराछोरीले पनि स्वतः पाँच वर्षमै आवेदन दिन पाउँछन् भनेर निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।
अन्तिम अध्यागमन नियममा परिवारका सदस्यको अवधि, योग्यता र आवेदन प्रक्रिया कसरी निर्धारण गरिन्छ भन्ने कुरा हेर्नुपर्नेछ।
विशेषगरी एउटै परिवारमा मुख्य आवेदक र आश्रित सदस्यको भिसा अवधि फरक हुन सक्ने भएकाले परिवारले आफ्नो आवेदनको योजना बनाउँदा यो विषयलाई बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
सरकारले अध्यागमनसम्बन्धी नियम उल्लङ्घन गर्ने व्यक्तिका लागि स्थायी बसोबासको सामान्य प्रतीक्षा अवधि २० वर्ष पुर्याउने घोषणा गरेको छ।
सानो डुंगाबाट अवैध रूपमा बेलायत प्रवेश गर्ने व्यक्तिका लागि थप १० वर्ष जोडिन सक्ने व्यवस्था पनि छ। शरणार्थीसम्बन्धी मार्ग भने सामान्य कामदार भिसाभन्दा अलग छ र त्यसका आफ्नै सर्त छन्।
यसको अर्थ कानुनी रूपमा कामदार भिसामा आएका नेपालीलाई यो २० वा ३० वर्षको नियम स्वतः लाग्छ भन्ने होइन। तर भिसाको अवधि, कामको अनुमति, रोजगारदाता परिवर्तन र अन्य अध्यागमन सर्त उल्लङ्घन गर्दा भविष्यमा गम्भीर असर पर्न सक्छ।
नयाँ नियम घोषणा भएपछि सबैभन्दा पहिले आफ्नो भिसाको वास्तविक अवस्था बुझ्नुपर्छ।
तलब पर्ची, रोजगार सम्झौता, कर विवरण, राष्ट्रिय बीमा योगदान र काम गरेको प्रमाण सुरक्षित राख्नुहोस्। केयर क्षेत्रमा हुनुहुन्छ भने वार्षिक आम्दानी २५ हजार पाउन्ड पुगेको छ कि छैन र आफ्नो भिसाका सर्त पूरा गर्नुभएको छ कि छैन जाँच गर्नुहोस्।
रोजगारदाता परिवर्तन गर्नुपरे आवश्यक अनुमति र प्रक्रिया पूरा गर्नुहोस्। भिसा सकिनुअघि समयमै नवीकरण गर्नुहोस्। अंग्रेजी भाषा दक्षता बढाउने र राष्ट्रिय बीमाको अभिलेख ठीक राख्ने काम पनि अहिलेबाटै सुरु गर्नु राम्रो हुन्छ।
सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, सामाजिक सञ्जालमा आउने अपुष्ट सूचनाका आधारमा जागिर छाड्ने, भिसा परिवर्तन गर्ने वा बेलायत छाड्ने निर्णय नगर्नुहोस्।
नयाँ नीतिले बेलायतमा स्थायी रूपमा बस्न चाहने आप्रवासीको यात्रा कठिन बनाउन सक्छ। विशेषगरी कम आम्दानीमा काम गर्ने र सामान्य कामदार भिसामा रहेका व्यक्तिका लागि १० वर्षसम्म अस्थायी भिसामा रहनुपर्ने सम्भावना ठूलो चुनौती हो।
तर योग्य केयर कामदार, उच्च आम्दानी गर्ने व्यक्ति, चिकित्सक, नर्स र शिक्षकका लागि पाँच वर्षे बाटो कायम राखिएको छ। केही उच्च आम्दानीकर्ता र विशेष प्रतिभा योजनामा आएका व्यक्तिले तीन वर्षमै अवसर पाउनेछन्।
नेपाली समुदायले अब बुझ्नुपर्ने कुरा यही हो—बेलायतमा पाँच वर्ष बिताउनु र पाँच वर्षपछि स्थायी बसोबास पाउनु अब एउटै कुरा रहने छैन।
अब आफ्नो काम, आम्दानी, भिसाको सर्त र राष्ट्रिय बीमाको अभिलेखले पनि भविष्य निर्धारण गर्नेछ।
सरकारले यी परिवर्तन डिसेम्बर २०२६ देखि अध्यागमन नियममा समावेश गर्न सुरु गर्ने र सन् २०२७ भरि चरणबद्ध रूपमा कार्यान्वयन गर्ने जनाएको छ। त्यसैले अन्तिम नियम र व्यक्तिगत योग्यता स्पष्ट नभएसम्म कसैले पनि आफ्नो स्थायी बसोबासको अधिकार गुमिसकेको वा सुनिश्चित भइसकेको निष्कर्ष निकाल्नु हुँदैन।
सम्पादकीय टिप्पणी: यो नीतिको वास्तविक प्रभाव नेपाली समुदायमा फरक–फरक हुनेछ। विशेषगरी केयर कामदार, कम आम्दानी भएका कामदार, पाँच वर्ष पूरा गर्न लागेका व्यक्ति र आश्रित भिसामा रहेका परिवारका लागि अन्तिम अध्यागमन नियम सार्वजनिक भएपछि छुट्टाछुट्टै विश्लेषण आवश्यक हुनेछ।
आधिकारिक स्रोत: बेलायत गृह मन्त्रालयको घोषणा · गृहमन्त्रीको संसद्मा गरिएको वक्तव्य · संसद्को आधिकारिक अभिलेख
